iStock_000025133779_Small

Dochodzisz ochrony naruszonych praw autorskich? Ten wyrok TK dużo zmienia!

Dodano: Lipiec 8, 2015 Kategoria: Odpowiedzialność, Prawo autorskie, Umowy Autor: Marta Kwiatkowska-Cylke

Ustawodawca, kierując się potrzebą ochrony twórców, wkroczył zbyt głęboko w wolność majątkową podmiotów naruszających w sposób zawiniony autorskie prawa majątkowe – czytamy na stronach Trybunału Konstytucyjnego w komunikacie wydanym po ogłoszeniu w dniu 23 czerwca 2015 r. wyroku w sprawie SK 32/14.

Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z konstytucją art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która w sposób zawiniony naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej trzykrotności stosownego wynagrodzenia,

Stan faktyczny

Orzeczenie zapadło na kanwie sporu pomiędzy operatorem telewizji kablowej dalej jako Operator) a organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi dalej jako OZZ). Spór powstał gdy po wygaśnięciu umowy licencyjnej, mimo braku porozumienia co do wysokości nowych opłat licencyjnych oraz braku zawarcia nowej umowy, Operator nadal dokonywał reemisji programów powołując się na swój obowiązek rozprowadzania programów must carry) i uiszczając opłatę, jaka wynikała z przedstawionej przez niego propozycji zawarcia nowej umowy licencyjnej.

OZZ, wskazując na zawinione naruszenie przez Operatora autorskich praw majątkowych, wystąpiła do sądu z żądaniem zasądzenia na jej rzecz odszkodowania w wysokości trzykrotności opłaty licencyjnej. Sąd uwzględnił to powództwo, pomniejszając wyliczone odszkodowanie o dokonane przez Operatora wpłaty. Operator telewizji kablowej wniósł skargę kasacyjną wskazując, iż wydany prawomocny wyrok w sprawie o zapłatę odszkodowania obliczonego w odniesieniu do 3-krotności stosownego wynagrodzenia narusza jego prawa i wolności konstytucyjne.

Podstawy prawne roszczenia OZZ i skarga Operatora
Ustawodawca sformułował w art. 79 prawa autorskiego katalog roszczeń, jakie przysługują uprawnionemu, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone. Na podstawie ust. 1 pkt. 3 ww. przepisu uprawniony mógł żądać naprawienia wyrządzonej szkody:
a.    na zasadach ogólnych albo
b.    poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;

Powołany przepis umożliwiał dochodzenie przez uprawnionego zryczałtowanego odszkodowania, przy czym różnicował wysokość ryczałtowego odszkodowania w zależności od tego czy naruszenie było zawinione, czy też nie. W przypadku zawinionego naruszenia wysokość odszkodowania została ustalona jako „trzykrotność stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu”.

Przedstawiciele doktryny od lat wskazywali, że mimo uprawnienia ustawodawcy do konstruowania roszczeń odszkodowawczych opartych na opłatach ryczałtowych, które nie wymagają dokładnego ustalania wysokości rzeczywistej szkody, rozwiązanie zawarte w art. 79 ust. 1 pkt. 3 lit. b ustawy o Prawie Autorskim i prawach pokrewnych prowadzi do całkowitego zagubienia proporcji pomiędzy wielkością poniesionej szkody a odszkodowaniem. Podkreślali przy tym, że regulacja pełni bardziej funkcję prewencyjną lub sankcyjną, aniżeli kompensującą i stanowi daleko idące uprzywilejowanie podmiotów, którym przysługują prawa autorskie.

Powyższe argumenty znalazły odzwierciedlenie w skardze konstytucyjnej, w której podniesiono, że omawiana regulacja narusza m. in:

  • prawo do równej ochrony własności i innych praw majątkowych, bowiem stosowanie tego przepisu prowadzi do uprzywilejowania stopnia ochrony praw autorskich w porównaniu z ochroną prawem własności art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji),
  • prawa do równego traktowania art. 32 Konstytucji), wskazując na uprzywilejowanie podmiotów, którym przysługują prawa autorskie
  • zasadę proporcjonalności art. 31 ust. 3 Konstytucji) zarzucając nadmierną zasadę sprawiedliwości społecznej art. 2 Konstytucji) wskazując na postępowanie OZZ, jako monopolisty w zakresie udzielania licencji;

Wyrok
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skuteczne dochodzenie przez uprawnionego roszczeń wynikających z autorskiego prawa majątkowego, w sposób nieuchronny wiąże się z uszczupleniem majątkowym po stronie podmiotu, który dopuścił się naruszenia i ingerencją w przysługujące mu prawa. Trybunał wskazał również, że specyfika praw autorskich ich niepowtarzalność, dostępność dla nieograniczonego kręgu osób, zwykle także możliwość nieskończonego powielania) przekłada się na potencjalną łatwość w ich naruszaniu, a zarazem rzutuje na trudność przy wykazywaniu przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej i wskazuje na konieczność odmiennego ukształtowania ochrony.

Analizując zaskarżony przepis Trybunał Konstytucyjny uznał jednak, że narusza konstytucyjne prawa, w szczególności zasadę proporcjonalności i stanowi przejaw zbyt daleko idącej ingerencji w wolność majątkową sprawcy deliktu, przy wprowadzaniu której nie uwzględniono negatywnych konsekwencji, jakie niesie i nie przewidziano żadnych mechanizmów, które mogłyby skorygować jej negatywny wpływ w poszczególnych sytuacjach.

W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej – w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 konstytucji.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł i co dalej?
Trybunał w swoim orzeczeniu nie odroczył wejścia w życie wydanego wyroku, a więc wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. z dniem 1 lipca 2015 r. Dz.U.2015.932). Z tą datą przepisy uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją lub wskazanymi ustawami przestały obowiązywać.

Rozstrzygnięcie Trybunału nie prowadzi do pozbawienia uprawnionych z tytułu autorskich praw majątkowych ochrony ich praw, a jedynie ogranicza katalog roszczeń w przypadku zawinionego naruszenia.

Z uwagi na zakres zaskarżenia w skardze konstytucyjnej uchyleniu uległa jedynie regulacja dotycząca ryczałtowego odszkodowania związanego z zawinionym naruszeniem. Wyrok nie zmienia zakresu roszczeń w stosunku do podmiotów, które dopuściły się naruszenia prawa autorskiego w sposób niezawiniony, a więc paradoksalnie naruszając majątkowe prawa autorskie w sposób niezawiniony będziemy narażeni na zapłatę wyższego, bo ryczałtowego odszkodowania tj. sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia.

Czy wydane orzeczenie wpłynie na zmniejszenie aktywności podmiotów, które podejmują działania określane jako „copyright trolling”? Przypuszczam, że obecnie ich działalność stanie się mniej opłacalna, choć wiele osób fizycznych nie będzie miało świadomości zmiany stanu prawnego i nadal pozostaną podatni na swoiste „zachęcanie” do zawarcia ugody na warunkach wskazany w wezwaniach do nich kierowanych.

Czy da się cofnąć czas? Znaczenie orzeczenia TK dla prawomocnych wyroków

W sprawach, które zostały zakończone prawomocnymi wyrokami zasądzającymi trzykrotność stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, pozwani – a więc podmioty, które dopuściły się naruszenia autorskich praw majątkowych – mogą składać skargi o wznowienie tych postępowań. Art. 4011 k.p.c. wskazuje jako przyczynę wznowienia postępowania przypadek, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego na podstawie którego wydane zostało orzeczenie. Termin na złożenie skargi wynosi 3 miesiące od dnia wejścia w życie orzeczenia TK, a więc od 1 lipca 2015 r., przy czym nie można żądać wznowienia jeśli od uprawomocnienia wyroku upłynęło już 5 lat.

Masz pytania dotyczące tematu artykułu? Skontaktuj się z autorem.

2DM_4253b

Marta Kwiatkowska-Cylke
Adwokat
marta.kwiatkowska@lubasziwspolnicy.pl

Wykonanie Agencja Interaktywna Czarny Kod www.czarnykod.pl

Copyright by Lubasz i Wspólnicy

NULL

Używamy cookies i podobnych technologii. Uzyskujemy do nich dostęp w celach statystycznych i zapewnienia prawidłowego działania strony. Możesz określić w przeglądarce warunki przechowywania cookies i dostępu do nich. Więcej